महिनावारी हुँदा पेट दुख्नु धेरै महिलाका लागि परिचित अनुभव हो। त्यसैले धेरैजसोले यसलाई सामान्य मानेर सहने गर्छन्। तर एउटा महत्वपूर्ण प्रश्न छ—महिनावारीको दुखाइ कति हुँदासम्म सामान्य मान्ने?
हल्का वा मध्यम दुखाइ महिनावारीसँगै हुन सक्छ। तर दुखाइ अत्यधिक छ, हरेक महिना बढ्दै गइरहेको छ, दैनिक काम वा पढाइमा असर गरिरहेको छ, वा असामान्य रक्तस्रावजस्ता समस्या पनि छन् भने त्यसलाई सामान्य भनेर बेवास्ता गर्नु हुँदैन। कहिलेकाहीँ यस्तो दुखाइ एन्डोमेट्रिओसिस, पाठेघरको फाइब्रोइड वा अन्य स्त्रीरोगसम्बन्धी समस्याको संकेत हुन सक्छ।
महिनावारी हुनु सामान्य हो, तर असह्य पीडा सहनु सामान्य होइन। यदि दुखाइले तपाईंको दैनिक जीवन प्रभावित गरिरहेको छ भने कारण पत्ता लगाउन चिकित्सकीय परामर्श आवश्यक हुन सक्छ।
महिनावारी हुँदा किन दुख्छ?
महिनावारीका बेला पाठेघरले आफ्नो भित्री तह बाहिर निकाल्न संकुचन गर्छ। यस प्रक्रियामा प्रोस्टाग्ल्यान्डिन (Prostaglandins) नामक रसायनको भूमिका हुन्छ। यसको मात्रा बढी हुँदा पाठेघर बढी संकुचित हुन सक्छ र पेट तथा कम्मरमा दुखाइ महसुस हुन सक्छ।
चिकित्सकीय रूपमा महिनावारीको दुखाइलाई डिस्मेनोरिया (Dysmenorrhea) भनिन्छ। सामान्यतः यसलाई दुई प्रकारमा बुझिन्छ।
| प्रकार | के कारणले हुन्छ? | कस्तो अवस्थामा देखिन्छ? |
|---|---|---|
| प्राथमिक डिस्मेनोरिया | अन्य स्पष्ट स्त्रीरोगसम्बन्धी समस्या नभई महिनावारीका क्रममा हुने पाठेघरको संकुचनसँग सम्बन्धित | प्रायः महिनावारी सुरु भएको आसपास पेट वा कम्मर दुख्ने |
| माध्यमिक डिस्मेनोरिया | एन्डोमेट्रिओसिस, फाइब्रोइड वा अन्य स्त्रीरोगसम्बन्धी समस्या | दुखाइ नयाँ सुरु हुनु, समयसँगै बढ्नु वा अन्य लक्षणसँगै देखिनु |
कहिले महिनावारीको दुखाइलाई गम्भीर रूपमा लिनुपर्छ?
हरेक महिलामा दुखाइको अनुभव फरक हुन्छ। तर निम्नमध्ये कुनै समस्या छ भने स्त्रीरोग विशेषज्ञसँग परामर्श गर्नु उचित हुन्छ:
- दुखाइ अत्यधिक भएर दैनिक काम, पढाइ वा सामान्य गतिविधि गर्न कठिन हुनु
- हरेक महिनासँगै दुखाइ बढ्दै जानु
- महिनावारीको समयमा असामान्य रूपमा धेरै रक्तस्राव हुनु
- महिनावारी नभएको समयमा पनि तल्लो पेट वा कम्मर दुखिरहनु
- यौन सम्पर्कका क्रममा असामान्य पीडा हुनु
- महिनावारी अनियमित हुनु वा अन्य नयाँ लक्षण देखिनु
- दुखाइका कारण बारम्बार काम वा विद्यालय/कलेज छुटाउनुपर्ने अवस्था आउनु
“महिनावारीको दुखाइलाई हरेक पटक सहेर बस्नुपर्छ भन्ने छैन। दुखाइको कारण पहिचान गर्नु उपचारतर्फको पहिलो कदम हो।”
— स्त्रीरोग सेवा, ओम साई पाथिभरा हस्पिटल
अत्यधिक दुखाइको पछाडि के हुन सक्छ?
केही महिलामा अत्यधिक वा असामान्य महिनावारीको दुखाइ एन्डोमेट्रिओसिस (Endometriosis), पाठेघरको फाइब्रोइड (Fibroids) वा अन्य स्त्रीरोगसम्बन्धी अवस्थासँग सम्बन्धित हुन सक्छ। त्यसैले केवल दुखाइ कम गर्ने प्रयास मात्र गर्नुको सट्टा आवश्यक परेमा यसको कारण पनि जाँच गर्नुपर्छ।
| लक्षण | सम्भावित संकेत | के गर्ने? |
|---|---|---|
| अत्यधिक वा लगातार बढ्दो महिनावारी दुखाइ | स्त्रीरोगसम्बन्धी समस्या हुन सक्ने | स्त्रीरोग विशेषज्ञसँग परामर्श |
| धेरै रक्तस्रावसँगै पेट दुख्ने | फाइब्रोइडलगायत विभिन्न कारण हुन सक्ने | चिकित्सकीय मूल्याङ्कन आवश्यक |
| महिनावारी बाहेक पनि तल्लो पेट दुख्ने | अन्य pelvic समस्या हुन सक्ने | जाँच तथा विशेषज्ञ परामर्श |
| यौन सम्पर्कमा पीडा | एन्डोमेट्रिओसिसलगायत कारण हुन सक्ने | स्त्रीरोग विशेषज्ञलाई देखाउने |
दुखाइ कम गर्न घरमै के गर्न सकिन्छ?
गर्न सकिने कुरा
- तल्लो पेट वा कम्मरमा न्यानो सेकाइ गर्ने
- पर्याप्त पानी तथा झोलिलो पदार्थ पिउने
- शरीरले सकेसम्म हल्का शारीरिक गतिविधि गर्ने
- पर्याप्त आराम र निद्रामा ध्यान दिने
- सन्तुलित तथा पौष्टिक आहार लिने
ध्यान दिनुपर्ने कुरा
- बारम्बार वा अत्यधिक दुखाइलाई सामान्य मानेर बेवास्ता नगर्ने
- चिकित्सकीय सल्लाहबिना नियमित रूपमा दुखाइ कम गर्ने औषधि प्रयोग नगर्ने
- असामान्य रूपमा धेरै रक्तस्राव भएमा घरमै मात्र उपचार गरेर नबस्ने
अत्यधिक रक्तस्रावसँगै चक्कर लाग्ने, बेहोस हुनेजस्तो महसुस हुने, अचानक अत्यन्त तीव्र पेट दुख्ने, ज्वरो आउने वा गर्भावस्थाको सम्भावनासँगै पेट दुख्ने/रक्तस्राव हुने अवस्था आएमा ढिला नगरी चिकित्सा सहायता लिनुहोस्।
दुखाइ सहेर बस्नु समाधान होइन
महिनावारीको समयमा केही असहजता हुन सक्छ। तर दुखाइले तपाईंको सामान्य जीवन नै प्रभावित गरिरहेको छ भने त्यसको कारण खोज्नु आवश्यक छ। समयमै चिकित्सकीय परामर्श र आवश्यक जाँचले समस्याको पहिचान तथा उचित उपचारमा सहयोग गर्न सक्छ।
ओम साई पाथिभरा हस्पिटलमा स्त्रीरोग सेवा
महिनावारीसम्बन्धी समस्या, अत्यधिक रक्तस्राव, पेट तथा pelvic pain लगायतका स्त्रीरोगसम्बन्धी समस्याका लागि आवश्यक परामर्श, परीक्षण तथा उपचारका लागि ओम साई पाथिभरा हस्पिटल, भद्रपुर–७, झापामा सम्पर्क गर्न सक्नुहुन्छ।
सम्पर्क: 9852623023, 9852623035, 9852623046, 023-453581
वेबसाइट: www.omsaipathibharahospital.com
