कलेजो स्वस्थ छ भनेर कसरी थाहा पाउने? LFT कहिले आवश्यक पर्छ?
कलेजो हाम्रो शरीरको अत्यन्त महत्वपूर्ण अंग हो। यसले पाचन प्रक्रियामा सहयोग गर्नुका साथै शरीरमा आवश्यक पदार्थको व्यवस्थापन, औषधि तथा अन्य पदार्थको प्रशोधन र विभिन्न महत्वपूर्ण जैविक प्रक्रियामा भूमिका खेल्छ।
तर कलेजोसम्बन्धी धेरै समस्याहरू सुरुवाती अवस्थामा स्पष्ट लक्षण नदेखाई पनि हुन सक्छन्। त्यसैले केही व्यक्तिमा रगत परीक्षण तथा चिकित्सकीय मूल्याङ्कनमार्फत कलेजोको स्वास्थ्यबारे समयमै जानकारी लिनु उपयोगी हुन्छ।
Liver Function Test (LFT) भनेको रगतमार्फत कलेजोसम्बन्धी विभिन्न सूचकहरू जाँच गर्ने परीक्षण हो। यसले कलेजोमा क्षति वा कार्यसम्बन्धी समस्या हुनसक्ने संकेत दिन सक्छ। तर LFT मात्रबाट कुनै निश्चित कलेजो रोगको निदान सधैं गर्न सकिँदैन। आवश्यक परे चिकित्सकले थप रगत परीक्षण, अल्ट्रासाउन्ड वा अन्य जाँच सिफारिस गर्न सक्छन्।
लिभर फङ्सन टेस्ट (LFT) मा के जाँच गरिन्छ?
LFT वा Liver Panel अन्तर्गत परीक्षणको प्रकार प्रयोगशाला र चिकित्सकले मागेको प्यानलअनुसार फरक हुन सक्छ। सामान्यतया यसमा ALT, AST, ALP, GGT, Bilirubin, Albumin लगायतका सूचकहरू समावेश हुन सक्छन्।
यी परीक्षणहरूले कलेजोमा क्षति, सूजन, पित्तनलीसँग सम्बन्धित समस्या वा कलेजोको कार्यक्षमताबारे चिकित्सकलाई महत्वपूर्ण जानकारी दिन सक्छन्।
कसलाई LFT आवश्यक पर्न सक्छ?
सबै व्यक्तिले अनिवार्य रूपमा प्रत्येक वर्ष LFT गर्नुपर्छ भन्ने हुँदैन। तपाईंको उमेर, स्वास्थ्य अवस्था, लक्षण, औषधिको प्रयोग र अन्य जोखिमका आधारमा चिकित्सकले यो परीक्षण सिफारिस गर्न सक्छन्। विशेषगरी निम्न अवस्थामा LFT आवश्यक पर्न सक्छ:
- मोटोपना वा मधुमेह भएका व्यक्तिहरू।
- कलेजोसम्बन्धी रोगको पारिवारिक इतिहास भएका व्यक्तिहरू।
- हेपाटाइटिसको संक्रमण वा सम्भावित सम्पर्क भएको अवस्था।
- कलेजोलाई असर गर्न सक्ने केही औषधिहरू लामो समयदेखि प्रयोग गरिरहेका व्यक्तिहरू।
- मदिराको अत्यधिक वा नियमित सेवन गर्ने व्यक्तिहरू।
- कलेजोसम्बन्धी समस्या हुनसक्ने लक्षण देखिएका व्यक्तिहरू।
- पहिल्यै कलेजोसम्बन्धी रोग पत्ता लागिसकेको र नियमित निगरानी आवश्यक भएका व्यक्तिहरू।
कलेजोमा समस्या हुँदा देखिन सक्ने संकेतहरू
सुरुवाती अवस्थामा कुनै स्पष्ट लक्षण नदेखिन पनि सक्छ। तर केही अवस्थामा निम्न संकेतहरू देखिन सक्छन्:
- असामान्य थकान वा कमजोरी
- भोक कम हुनु, वाकवाकी वा बान्ता
- पेटमा दुखाइ वा असहजता
- पेट वा खुट्टा सुन्निनु
- आँखा वा छाला पहेंलो हुनु (Jaundice)
- पिसाब गाढा हुनु
- दिसाको रङ असामान्य रूपमा फिक्का हुनु
- छालामा अत्यधिक चिलाउने समस्या
यीमध्ये कुनै लक्षण देखिँदैमा कलेजोको रोग नै भएको भन्ने हुँदैन। सही कारण पत्ता लगाउन चिकित्सकीय मूल्याङ्कन आवश्यक हुन्छ।
आँखा वा छाला पहेंलो हुनु, पेट असामान्य रूपमा सुन्निनु, अत्यधिक पेट दुख्नु, गाढा पिसाब वा अन्य असामान्य लक्षण देखिएमा चिकित्सकसँग परामर्श लिनुहोस्। आवश्यक परे समयमै रगत परीक्षण तथा अन्य जाँच गराउन सकिन्छ।
फ्याटी लिभर र LFT बीच के सम्बन्ध छ?
फ्याटी लिभर अर्थात् कलेजोमा बोसो जम्मा हुने अवस्था अहिले विश्वभर महत्वपूर्ण स्वास्थ्य समस्या बनेको छ। WHO का अनुसार steatotic liver disease ले विश्वभर करिब १.७ अर्ब मानिसलाई असर गरिरहेको अनुमान छ। यसको जोखिम मोटोपना, टाइप २ मधुमेह तथा अन्य metabolic risk factors सँग सम्बन्धित हुन सक्छ।
तर एउटा महत्वपूर्ण कुरा बुझ्नुपर्छ—LFT सामान्य हुँदैमा कलेजो पूर्ण रूपमा स्वस्थ छ भन्ने निश्चित हुँदैन। चिकित्सकले आवश्यकताअनुसार LFT सँगै अल्ट्रासाउन्ड वा अन्य परीक्षण पनि सिफारिस गर्न सक्छन्।
LFT गर्नुअघि खाली पेट बस्नुपर्छ?
हरेक LFT का लागि अनिवार्य रूपमा खाली पेट बस्नुपर्छ भन्ने हुँदैन। तपाईंलाई गराउन लागिएको परीक्षण र अन्यसँगै गरिने परीक्षणका आधारमा fasting आवश्यक हुन सक्छ। त्यसैले परीक्षण गर्नुअघि प्रयोगशाला वा चिकित्सकले दिएको निर्देशन पालना गर्नुहोस्।
यदि fasting गर्न भनिएको छ भने सामान्यतया ८–१२ घण्टा खाली पेट बस्नुपर्ने हुन सक्छ। यस्तो अवस्थामा सामान्यतया सादा पानी बाहेक केही नखान–नपिउन भनिन्छ। आफ्नो नियमित औषधि भने चिकित्सकको सल्लाहबिना बन्द गर्नु हुँदैन।
कलेजो स्वस्थ राख्न के गर्ने?
अपनाउनुपर्ने बानीहरू
- सन्तुलित र पौष्टिक आहार खाने।
- नियमित शारीरिक गतिविधि गर्ने।
- स्वस्थ तौल कायम राख्ने।
- मधुमेह तथा अन्य metabolic समस्यालाई नियन्त्रणमा राख्ने।
- चिकित्सकको सल्लाहअनुसार स्वास्थ्य परीक्षण गराउने।
जोगिनुपर्ने कुराहरू
- चिकित्सकको सल्लाहबिना औषधि वा supplement जथाभावी प्रयोग नगर्ने।
- अत्यधिक मदिरा सेवनबाट जोगिने।
- अत्यधिक प्रशोधित तथा अस्वस्थकर खानाको सेवन कम गर्ने।
- कलेजोसम्बन्धी लक्षणलाई लामो समयसम्म बेवास्ता नगर्ने।
“कलेजोसम्बन्धी समस्या धेरैपटक ढिलो मात्र थाहा हुन सक्छ। त्यसैले लक्षण देखिएपछि मात्र होइन, आफ्नो जोखिमअनुसार समयमै स्वास्थ्य परीक्षण र चिकित्सकीय परामर्श लिनु महत्वपूर्ण हुन्छ।”
— ओम साई पाथिभरा हस्पिटल, भद्रपुर
कलेजोको स्वास्थ्यबारे शंका छ?
तपाईंलाई कलेजोसम्बन्धी कुनै लक्षण छ, पहिलेको रिपोर्ट असामान्य आएको छ, वा तपाईंमा कलेजोसम्बन्धी रोगको जोखिम छ भने चिकित्सकसँग परामर्श लिनुहोस्। आवश्यकताअनुसार LFT लगायतका परीक्षण तथा थप मूल्याङ्कन गर्न सकिन्छ।
ओम साई पाथिभरा हस्पिटल, भद्रपुर मा स्वास्थ्य परीक्षण तथा विशेषज्ञ चिकित्सकीय परामर्शको सुविधा उपलब्ध छ।
थप जानकारी तथा अपोइन्टमेन्टका लागि:
९८५२६२३०२३, ९८५२६२३०३२, ९८५२६२३०३५, ९८५२६७८८२०
थप विवरणका लागि www.omsaipathibharahospital.com हेर्नुहोस्।
